Kıymalı Semizotu Tarifi
Kıymalı semizotu tarifi, hafif ekşimsi semizotunu domates, kıyma ve az miktarda pirinçle buluşturan bir tencere yemeği. Pirinç burada başrolü almıyor; sebzenin bıraktığı suyla pişerek yemeğin kıvamını toparlıyor. Yanına bir kase yoğurt koyduğunuzda sofranın geri kalanı için fazla düşünmeye gerek kalmıyor.
Kitaptan Tarif serisinde Ekrem Muhittin Yeğen’in Yemek Öğretimi kitabındaki 483 numaralı tarifi bugünün mutfağına uyarlıyoruz. Kitabın yöntemini koruyoruz: önce soğan, kıyma ve domates; ardından semizotu, en son pirinç ve az su.
Malzemelere geç · Yapılışa geç · Kısa tarif kartı
Kıymalı Semizotu Yemeğinin Özelliği
Yoğurtlu semizotu salatasından farklı olarak bu tarif sıcak servis edilir. Semizotunun körpe sapları da yapraklarıyla birlikte kullanılır. Sebzenin doğal, hafif kaygan dokusu yemeğin karakterinin bir parçasıdır; pirinç ise pişerken suyu çekerek bu dokuyu dengeler.
Tarife Kısa Bir Bakış
| Porsiyon | 6 kişilik |
|---|---|
| Hazırlık | 25 dakika |
| Pişirme | Yaklaşık 60 dakika |
| Dinlendirme | 5 dakika |
| Toplam | Yaklaşık 1 saat 30 dakika |
Temizleme süresi semizotunun toprak miktarına, pişirme süresi de pirincin çeşidine göre değişebilir.
Kıymalı Semizotu Tarifi İçin Malzemeler
- 2 kg semizotu (kökleri ayıklanmadan önceki ağırlık)
- 150 g dana veya kuzu kıyma
- 250 g kuru soğan (yaklaşık 2–3 adet)
- 60 g sadeyağ veya tereyağı
- 250 g olgun domates (yaklaşık 2 adet)
- 35 g pirinç
- 100 ml sıcak su; gerekirse azar azar ilave
- 1 çay kaşığı tuz; gerekirse pişme sonunda ilave
Ölçü notu: 100 ml su, 200 ml’lik su bardağının yarısıdır. Semizotu miktarını demetle değil ağırlıkla ölçmek daha tutarlı sonuç verir; demetler çok farklı büyüklükte olabilir.
Kitaptaki 110 gram yağ ölçüsünü 60 grama indirdik; eski tuz ölçüsü yerine az miktarla başlayıp pişme sonunda ayarlamayı tercih ettik. Kitapta salça miktarı listede ve anlatımda farklı geçtiği için bu tarifi domatesli seçenek üzerinden ölçülendirdik.
Kıymalı Semizotu Nasıl Yapılır?
1. Semizotunu ayıklayıp yıkayın
Kökleri, sararmış yaprakları ve sertleşmiş sap uçlarını ayırın. Semizotunu bol su içinde nazikçe hareket ettirin; toprağı dipte bırakmak için yeşilliği sudan elinizle kaldırarak alın. Suyu değiştirip kum kalmayana kadar tekrarlayın, ardından akan suyla durulayın ve süzdürün. Körpe sapları kullanın; çok uzun dalları 3–4 cm uzunluğunda kesin.
2. Soğanı ve kıymayı kavurun
Soğanı küçük doğrayın. Geniş bir tencerede yağı eritin; soğanı orta ateşte yaklaşık 5 dakika, yanmadan yumuşatın. Kıymayı ekleyip kaşıkla küçük parçalara ayırarak yaklaşık 5 dakika daha kavurun. Kıyma topaklanmamalı; sonraki aşamalarda da pişmeye devam edecek.
3. Domatesi ekleyin
Domateslerin kabuklarını soyup küçük doğrayın. Soğanlı kıymaya ekleyin ve yaklaşık 2 dakika karıştırarak pişirin. Tuzun bir kısmını bu aşamada katın.
4. Semizotunu kendi suyunda söndürün
Süzülmüş semizotunu tencereye alın. Tek seferde sığmazsa birkaç partide ekleyin. Kapağı kapatıp kısık ateşte yaklaşık 10 dakika, hacmi azalıp suyunu bırakana kadar pişirin. Bir kez nazikçe altüst edin.
5. Pirinci sonradan ekleyin
Pirinci yıkayıp süzün. Semizotunun üzerine serpin; 100 ml sıcak suyu ekleyin. Hafif kaynama başlayınca ateşi kısın. Kapağı kapalı yaklaşık 30–40 dakika, pirinç taneleri tamamen yumuşayana kadar pişirin; 20. dakikadan sonra kontrol edin. Tencere kurur ama pirinç diri kalırsa 2–3 yemek kaşığı sıcak su ekleyip devam edin.
6. Kıvamını kontrol edip dinlendirin
Pirinçte sertlik kalmadığında ve kıyma tamamen piştiğinde tuzunu kontrol edin. Yemek çok suluysa kapağı açık birkaç dakika çektirin; semizotunu ezerek karıştırmayın. Ocağı kapatıp 5 dakika dinlendirin ve sıcak servis edin.
Kıymalı Semizotunun Püf Noktaları
- Yeşilliği sudan kaldırarak alın. Yıkama suyunu semizotunun üzerinden dökmek, dibe çöken kumu yeniden yapraklara taşıyabilir.
- Körpe sapları değerlendirin. Kök ve lifli uçları ayırın; taze sapları ince keserek yemeğe ekleyin.
- Pirinci artırırken dikkat edin. Bu tarifteki 35 gram pirinç kıvam içindir. Fazlası yemeğin suyunu tüketip semizotunun önüne geçebilir.
- Dibi kontrol edin. Semizotu bol su bıraksa da geniş tencere ve yüksek ateş sıvıyı hızla azaltabilir. Gerektikçe küçük miktarlarda sıcak su ekleyin.
- Süreden önce kıvama bakın. Pirinç erkenden yumuşadıysa sırf verilen süre dolsun diye pişirmeyin. Yaprakların tamamen dağılmasına gerek yok.
Semizotu Yemeği Fazla Sulu veya Koyu Olursa
Çok suluysa: Pirinç tamamen piştikten sonra kapağı açıp birkaç dakika çektirin. Çiğ pirinç ekleyerek düzeltmeye çalışmak, mevcut sebzeyi gereğinden uzun pişirmenize yol açar.
Koyuysa veya pirinç sert kaldıysa: Birkaç yemek kaşığı sıcak su ekleyin, kapağı kapatın ve kısa aralıklarla kontrol edin. Semizotunun kendi hafif kayganlığı normaldir; gereğinden fazla karıştırmak yaprakları ezip dokuyu daha yoğun hissettirebilir.
Kıymalı Semizotunun Yanına Ne Gider?
Sade yoğurt veya sarımsaklı yoğurdu ayrı bir kasede sunabilirsiniz. Taze ekmek ve hafif bir salata da yeterli olur. İçinde zaten pirinç bulunduğu için ayrıca pilav hazırlamak şart değil; daha kalabalık bir sofrada küçük porsiyon şehriyeli pirinç pilavı tercih edilebilir.
Saklama ve Yeniden Isıtma
Artan yemeği sığ kaplara bölüp piştikten sonraki iki saat içinde buzdolabına kaldırın; ortam 32°C’den sıcaksa bir saat içinde soğutmaya alın. 4°C veya altında 3–4 gün saklayabilirsiniz. Yiyeceğiniz porsiyonu az suyla, ara sıra nazikçe karıştırarak ısıtın; merkezinin en az 74°C’ye ulaşmasını sağlayın. Pirinç bekledikçe su çekebileceği için ertesi gün biraz sıcak su eklemek gerekebilir. Saklama ölçütleri için USDA’nın pişmiş yemek rehberi esas alınmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Semizotu önceden haşlanır mı?
Bu tarifte haşlanmaz. İyice temizlenip süzüldükten sonra doğrudan kıymalı tencereye eklenir.
Semizotunun sapları yenir mi?
Körpe saplar yemeğe girer. Sertleşmiş, lifli kısımları ve kökleri ayırın; uzun sapları küçük parçalara kesin.
Pirinç yerine bulgur kullanılabilir mi?
Kullanılabilir ancak yemeğin dokusu, su ihtiyacı ve pişme süresi değişir. Kitaptan uyarladığımız ölçülü tarif pirinçle hazırlanmıştır.
Domates yerine salça kullanmak istersem?
250 gram domates yerine yaklaşık 1 silme yemek kaşığı domates salçasıyla başlayabilirsiniz. Salçayı kıymayla kısa süre kavurun. Domatesin suyu da eksileceğinden, pişerken suyu kontrol edip azar azar sıcak su ekleyin; bu seçenek ana tarifteki süre ve sıvı ölçüsünü değiştirebilir.
Kısa Tarif Kartı: Kıymalı Semizotu
6 kişilik · Hazırlık: 25 dk · Pişirme: yaklaşık 60 dk · Dinlendirme: 5 dk
Malzemeler
- 2 kg semizotu (kökleri ayıklanmadan önceki ağırlık)
- 150 g dana veya kuzu kıyma
- 250 g kuru soğan (yaklaşık 2–3 adet)
- 60 g sadeyağ veya tereyağı
- 250 g olgun domates (yaklaşık 2 adet)
- 35 g pirinç
- 100 ml sıcak su; gerekirse azar azar ilave
- 1 çay kaşığı tuz; gerekirse pişme sonunda ilave
Özet Yapılış
- Semizotunun köklerini ayırıp iyice yıkayın, süzdürün.
- Soğanı yağda 5 dakika, kıymayı ekleyerek 5 dakika daha kavurun.
- Domates ve tuzun bir kısmıyla 2 dakika pişirin.
- Semizotunu ekleyip kapalı tencerede 10 dakika kendi suyunu bırakmasını bekleyin.
- Yıkanmış pirinci ve 100 ml sıcak suyu ekleyin; pirinç yumuşayana kadar yaklaşık 30–40 dakika hafif kaynamada pişirin.
- Suyunu ve tuzunu ayarlayıp 5 dakika dinlendirin.
Ekrem Muhittin Yeğen’in Yemek Öğretimi kitabındaki “Semizotu (Kıymalı)”, tarif 483, sayfa 448’den uyarlanmıştır.
