Susam Nedir?
Susam Ne Demek, Nerede Yetişir, Faydaları Nelerdir?
Susam, Sesamum indicum bitkisinin yağ oranı yüksek, aromatik tohumudur. Türk mutfağında simidin üstünden tahine, helvadan pideye kadar pek çok lezzetin “görünmez başrolü” susamdır. Küçük bir tohum gibi durur ama hem besin değeri hem de mutfak kültürü açısından çok büyük bir dünyayı taşır.
Bu yazıda “susam nedir?” sorusunu ansiklopedik biçimde ele alacağız: anlamı, yetiştiği yerler, çeşitleri, besin değeri, faydaları, kullanım alanları ve sık sorulan sorular…
Susam Ne Demek?
Susam, Türkçede doğrudan bitkinin tohumuna verilen isimdir. Mutfakta bazen “kavrulmuş susam”, “çiğ susam”, “simit susamı” gibi kullanımlarla anılır. Dünya genelinde de susam, en eski yağlı tohumlardan biri kabul edilir ve özellikle Asya-Orta Doğu hattında çok köklü bir geçmişe sahiptir.
Susam Bitkisi Nedir?
Susam, sıcak iklimi seven yıllık bir bitkidir. Tohumları küçük, oval ve yağ bakımından zengindir. Susamın en belirgin özelliği:
- Yüksek yağ oranı
- Yoğun aroma
- Kavrulunca belirginleşen fındıksı tat
- Tahin ve susam yağı gibi ürünlere dönüşebilmesi
Susam bitkisi olgunlaştığında kapsüller kurur; bu kapsüller açıldığında tohumlar dökülebilir. Bu yüzden hasat süreci zahmetli olabilir (bu detay, susamın neden “pahalı ve değerli” olduğunun da ipucudur).
*Ülkemizde doğru tarımla üretilen susam ve tahin satın almak için tıklayın!
Susam Nerede Yetişir?
Susam sıcak iklim ister. Genel olarak:
- Akdeniz iklimi susam için çok uygundur.
- Uzun ve sıcak bir yaz dönemi sever.
- Aşırı soğuğa ve dona hassastır.
Türkiye’de susam üretimi geleneksel olarak daha çok:
- Ege
- Akdeniz
- Güneydoğu Anadolu
bölgelerinde görülür. Ayrıca susam, bazı yerlerde “ikinci ürün” olarak (buğday sonrası) da ekilebilir.
Susam Çeşitleri Nelerdir?
Susamın rengi ve aroması, çeşidine ve işlenme biçimine göre değişebilir.
1) Beyaz Susam
- Unlu mamullerde (simit, poğaça, pide) en yaygın tür
- Aroması daha yumuşak olabilir
- Kavrulunca çok güzel koku verir
2) Siyah Susam
- Daha yoğun aroma
- Özellikle Uzak Doğu mutfağında popüler
- Tatlılarda, sushi üstünde, salatalarda sık kullanılır
3) Kabuklu / Kabuksuz Susam
- Kabuklu susam daha lifli olabilir ama bazen acılık verebilir
- Tahin üretiminde genellikle kabuk soyma işlemi yapılır
Susamın Besin Değeri Nasıldır?
Susam “yağlı tohum” sınıfındadır; yani enerji yoğun bir gıdadır. İçeriğinde:
- Sağlıklı yağlar (tekli/çoklu doymamış yağlar)
- Bitkisel protein
- Lif
- E vitamini
- Kalsiyum, magnezyum, demir, çinko gibi mineraller
bulunur.
Kısacası: Susam küçük ama “besin olarak ağır sıklet” bir tohumdur.
Susamın Faydaları Nelerdir?
Susamın faydaları büyük ölçüde içerdiği yağlar, mineraller ve doğal antioksidan bileşenlerden gelir.
Susamın öne çıkan faydaları:
- Tok tutmaya yardımcı olur (yağ + protein + lif kombinasyonu)
- Enerji verir
- Kemik sağlığını destekleyen mineraller içerir (özellikle kalsiyum ve magnezyum)
- Antioksidan bileşenler taşır (susama özgü lignanlar)
- Kalp-damar sağlığını destekleyebilecek sağlıklı yağ profiline sahiptir
- Lif sayesinde sindirim sistemine destek olabilir
Not: Susam kalorisi yüksek bir gıdadır. “Faydalı” olması sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez.
Susam Nasıl Kullanılır?
Susamın kullanım alanı şaşırtıcı derecede geniştir:
Unlu Mamuller
- Simit
- Pide (özellikle Ramazan pidesi)
- Poğaça, çörek, kurabiye
- Ekmek üstü kaplama
Tatlılar ve Geleneksel Ürünler
- Tahin (susamın öğütülmüş hali)
- Tahin helvası
- Susam krokan / susamlı şekerlemeler
- Pastacılıkta susamlı tabanlar
Soslar, Mezeler, Yemekler
- Humus ve tahinli mezeler
- Tahinli piyaz
- Salata sosları
- Susamlı tavuk, susamlı sebze gibi modern tabaklar
Susam Yağı
Susamdan yağ çıkarılır. Susam yağı özellikle Uzak Doğu mutfağında belirgin bir aromaya sahiptir. Türkiye’de daha sınırlı kullanılır ama gurme mutfakta giderek yaygınlaşır.
Susam ile Tahin Aynı Şey mi?
Hayır.
- Susam: tohumun kendisi
- Tahin: susamın kavrulup öğütülmüş hali
Tahin, susamın “işlenmiş ve konsantre” formudur. O yüzden tahin, susama göre daha yoğun aroma ve daha yoğun kalori taşır.
Susam Bozulur mu? Nasıl Saklanır?
Susam doğru saklanırsa uzun ömürlüdür.
Saklama ipuçları:
- Serin, kuru, güneş görmeyen yerde
- Ağzı kapalı kavanoz/kapta
- Çok sıcak ortamda beklerse yağları oksitlenebilir ve tadı bayatlayabilir
Kavrulmuş susamın kokusu daha hızlı değişebilir; bu yüzden kavrulmuş susamı az miktar alıp taze tüketmek daha iyi olur.
Susam Alerjisi Var mı?
Evet. Susam bazı kişilerde ciddi alerjik reaksiyona yol açabilir. Susam alerjisi olanların:
- susam
- tahin
- susam yağı
- susam içeren unlu mamuller
konusunda dikkatli olması gerekir.
Susam Hakkında Sık Sorulan Sorular (FAQ – SSS)
Susam kilo aldırır mı?
Susam kalorisi yüksek olduğu için fazla tüketilirse kilo aldırabilir. Ölçülü tüketimde tok tutucu etkisi olabilir.
Susam her gün yenir mi?
Yenebilir ama porsiyon önemlidir. Bir yemek kaşığı susam veya tahin makul bir ölçüdür.
Susam çiğ mi daha faydalı, kavrulmuş mu?
Kavrulunca aroma artar; ama aşırı kavurma besin değerini azaltabilir. En iyisi kontrollü kavrulmuş veya taze/çiğ susamı dengeli kullanmaktır.
Simit susamı ile normal susam aynı mı?
Genellikle aynı tohumdur; farkı çoğu zaman kavurma derecesi ve tane seçimi belirler.
Susam Neden Bu Kadar Önemli?
Susam bir “üst malzeme” değildir; bir kültür taşıyıcısıdır.
Simitten tahine, helvadan pideye kadar Türk mutfağında susamın dokunduğu yer çoktur. Bu yüzden susamı anlamak, sadece bir tohumu değil; mutfağın temel taşlarından birini anlamaktır.